Het schitterende herenhuis en gemeentelijk monument dat wij onder handen hebben in de Archipelbuurt in Den Haag, is gebouwd in de jaren 1880 als onderdeel van de karakteristieke bebouwing aan het Nassauplein: een lang rechthoekig plein in Den Haag met maar 43 huisnummers. Statige eclectische en neorenaissancepanden bepalen hier het straatbeeld. Er staan een aantal ambassades, maar het pand waar wij aan werken is particulier eigendom. Het bestaat uit een parterre, een verdieping en een zolder onder een omlopend schilddak.

Image

Achter de fraaie gevel

Voorman Corwin heeft de regie over de dagelijkse werkzaamheden. Hij werkt hier met een vaste ploeg, van wie een aantal vorig jaar ook betrokken was bij een restauratieproject in Haarlem. “Toen we hier binnenkwamen, zag het er op het eerste gezicht nog best goed uit,” vertelt hij, “maar zodra je vloeren en muren opent, kom je vanzelf de zwakke plekken tegen.”

Image

Voordat de werkzaamheden begonnen, zijn alle waardevolle onderdelen zorgvuldig beschermd. Ornamenten, deuromlijstingen, trappen en sierplafonds zijn ingepakt en op de plafonds zijn rachels aangebracht om trillingen tijdens het werk op te vangen. Corwin vindt het prettig werken in Den Haag: “Hier hebben we lekker de ruimte. We beschikken over een eigen werkplaats op locatie en zelfs over een kantoor waar we kunnen vergaderen.”

Image

Aardwarmte

Het hele pand wordt voorbereid op de toekomst. De buitenschil wordt van binnenuit geïsoleerd. Op het dak komen isolatieplaten van dertien centimeter dik, terwijl tegen de muren juist dunnere PIR-platen van drie centimeter worden gezet, zodat het karakteristieke lijstwerk behouden blijft. De keuze voor PIR is gemaakt vanwege de hoge isolatiewaarde, de vochtbestendigheid en de brandwerende eigenschappen. Daarnaast zijn alle kozijnen gecontroleerd op houtrot, opnieuw in de grondverf gezet en voorzien van isolatieglas.

Image

Een belangrijk onderdeel van de verduurzaming is de installatie van een aardwarmtepomp. Daarvoor zijn drie bronnen geslagen, een traject dat volgens strenge regelgeving moest worden uitgevoerd. De bronnen moeten voldoende afstand van elkaar houden en mogen omliggende installaties niet beïnvloeden. Het circulaire systeem gebruikt aardwarmte om het huis in de winter te verwarmen en in de zomer te verkoelen, in combinatie met radiatoren die onderdeel blijven van het verwarmingssysteem in het pand.

Image

Opklampen

Om de toekomstige belasting op te vangen, zijn de bestaande vloeren versterkt met extra balken. Een constructeur maakte hiervoor de berekeningen en bepaalde hoe de balken moesten worden opgeklampt. De vloeren zijn geïsoleerd en afgewerkt met een droog opbouwsysteem waarin de vloerverwarming is opgenomen. Daarbovenop komt parket. De extra belasting van de vloeren geldt ook voor de keuken, waar ruimte wordt gemaakt voor een marmeren kookeiland.

Image

Op zolder kwamen tijdens de werkzaamheden onverwachte problemen aan het licht. Achter oude hardboardplaten ontdekten wij dat roestende muurankers het natuursteen in de gevel kapotdrukten. De beschadigde delen zijn verwijderd en de ankers zijn na reiniging behandeld met vetband om verdere aantasting te voorkomen.

Image

Kalkwassen

Intussen is het dak volledig kaal gehaald en opnieuw opgebouwd met isolatieplaten. Het platte deel wordt afgewerkt met bitumen en aan de zijkanten komen donkerblauwe gesmoorde dakpannen terug.

Bijzonder zijn ook de natuurstenen ornamenten aan de gevelzijde van het dak. De relatief zachte zandsteen is door weersinvloeden en eerdere reiniging met hoge druk flink aangetast. Daarom kiest het team nu bewust voor een mildere aanpak. “We gaan de ornamenten kalkwassen,” legt Corwin uit. “Dat is veel vriendelijker voor de steen. We reinigen ze met een kalksoort die je ook wel in vogelkooitjes ziet. Zo voorkomen we extra schade.”

Met dank aan:

Corwin, Gianni, Joey, Luc, Sam, Thomas en Vincent

PARTNERS

• Architect: SVDBA – StijnvandenBoogaard Architecture
• Natuursteen: Cortlever/Agricola bv
• W-installateur: Warmerdam Installatietechniek
• E-installateur: Homma Elektrotechniek
• Kalkwassen: Superlook