Pakhuis Santos

Locatie
Rotterdam
Opdrachtgever
stilwerk
Architect
Renner Hainke Wirth Zirn Architecten en WDJArchitecten
Burgy Bouwbedrijf Durk Projectleider
Meer weten?
Vraag het Durk!
Burgy Bouwbedrijf Restauratie en herbestemming Pakhuis Santos Rotterdam
Dit artikel delen
Facebook Twitter Email LinkedIn

Pakhuis Santos op Katendrecht wordt designpakhuis

Het Duitse bedrijf stilwerk geeft Pakhuis Santos in de havens van Rotterdam een nieuwe bestemming. Het rijksmonumentale gebouw uit 1902 wordt het thuis voor high-end interieurwinkels. Op het dak worden twee extra verdiepingen gebouwd voor vergader- en kantoorruimtes, een bar en 16 shortstay appartementen. De restauratie en transformatie van Pakhuis Santos maken deel uit van een totale herontwikkeling van Katendrecht. 

Pakhuis Santos op Katendrecht in Rotterdam is ruim 120 jaar oud en staat er opvallend goed bij voor een monument van deze leeftijd. Wat daarbij helpt is dat in het pand nooit is gestookt en dat het er goed tocht. Daardoor ontstaan er minder vochtproblemen die leiden tot houtrot. Het pakhuis laat een prachtige balans zien tussen functionaliteit, constructie en architectuur. Het minimale ontwerp is uitgevoerd met duurzame materialen (o.a. natuursteen), die in alle details mooi zijn uitgewerkt, zoals bijvoorbeeld te zien aan de geleding in de gevels en de detaillering van de vensters. 

Burgy Bouwbedrijf Restauratie Pakhuis Santos Rotterdam

Pakhuis Santos meet 30x30 m. Nu is de enorme omvang van de verdiepingen nog goed te zien. Het pand staat op een paalfundering, waarop poeren van een flink formaat (circa 1,30 x 1,90 meter) gemetseld zijn. Vanaf de begane grond tot en met de vijfde verdieping (25 meter hoog) is een constructie gebouwd van gietijzeren kolommen met een grid van 4,5 meter onderlinge afstand. De kolommen worden per verdieping omhoog, steeds slanker.

Burgy Bouwbedrijf Restauratie Pakhuis Santos Rotterdam

De verjongende kolommen steunen door de verdiepingsvloeren heen, van boven naar beneden op elkaar afIedere kolom bestaat uit vier ijzeren schaaldelen, die aan elkaar bevestigd zijn met klinknagels. Op de begane grond en de eerste verdieping zijn de kolommen in de loop der jaren bekleed met een aanrij-beveiliging van beton. Deze wordt verwijderd om de kolommen in hun originele staat weer zichtbaar te maken.
Pakhuis Santos heeft een bijzondere en hoge vloerbelasting. Per vierkante meter kunnen de vloeren 2.000 kilo dragen (normaal is 200 kilo). Iedere kolom heeft aan de bovenzijde brackets waar vervolgens stalen balken op liggen. Op die stalen balken liggen houten dwarsbalken, met een hele kleine hart-op-hartafstand. Daarbovenop ligt een dubbellaags planken vloer. De planken liggen in twee richtingen 45 graden ten opzichte van de balken. De planken zijn ongeveer 2,5 cm dik. De vloeren zijn van oudsher afgewerkt met een soort asfaltlaag, die circa 2 cm dik is.

Burgy Bouwbedrijf Restauratie Pakhuis Santos Rotterdam
Op de begane grond staat nog twee wanden, gebouwd volgens het Hennebique systeem. Dit systeem werd ontwikkeld door de Fransman François Hennebique  (1842-1921) en maakte het mogelijk van betonnen vloeren, wanden en zuilen een monoliet (= stijf) geheel te maken.

Het baaskantoortje op de begaande grond blijft behouden inclusief de uitgesleten houten trap. Via het baaskantoortje is een van de twee trappenhuizen te betreden. Het andere trappenhuis bevindt zich aan de andere zijde van het gebouw. De trappenhuizen blijven geheel behouden, maar worden straks niet gebruikt voor het publiek van het designwarenhuis stilwerk.  

Burgy Bouwbedrijf Restauratie Pakhuis Santos Rotterdam

In een hoek van het pakhuis is een proefopstelling gemaakt voor de uiteindelijke afwerking voor de retailverdiepingen van het designwarenhuis stilwerk. Op de vloeren komt vloerverwarming en vervolgens een betonlook-afwerking. De zuilen zijn ontroest en krijgen een brandwerende coating. Daarna krijgen ze een menie-rode kleur. De houten kozijnen, luiken en deuren worden in het authentieke flessengroen geschilderd. De kleuren zijn gekozen op basis van kleurhistorisch onderzoek door Davique en goedgekeurd door Monumentenzorg. Het balkenplafond blijft origineel en wordt niet afgedekt. Dat bekent dat alle leidingen en kanalen voor E en W installatie en de watermist-installatie (tegen brand) in het zicht zullen worden geplaatst. De vensteropeningen zijn aan de binnenzijde voorzien van mooie ronde bakstenen. Steenbakkerij Zilverschoon Randwijk maakt nieuwe stenen voor zover nodig. Alexander Garbe, onze opdrachtgever voor de transformatie van Pakhuis Santos naar stilwerk Rotterdam, reisde naar Nederland om de mock up van 55m2 te beoordelen. Hij was heel enthousiast over de mock up, de gekozen materialisatie versterkt het concept van stilwerk waarbij het authentieke industriële karakter van Santos behouden blijft. Voor ons gaf de mock up de mogelijkheid om kleine bugs voor het komende proces te elimineren.

Burgy Bouwbedrijf Restauratie en Herbestemming Pakhuis Santos Rotterdam Mock-up retailruimte

Voor de nieuwe bestemming als designwarenhuis stilwerk krijgt het pakhuis een vide (ook in de nieuwe verdiepingen die op het pakhuis wordt gezet) om te zorgen voor daglichtintreding. Timmerlieden Jerre en Alex hebben sparingen van 8 bij 10 meter gemaakt in de vloeren van Pakhuis Santos. Werkvoorbereider Richard en Mark en uitvoerder Fred keken mee bij het uitvoeren van dit huzarenstuk.

Burgy Bouwbedrijf Restauratie en herbestemming Pakhuis Santos Rotterdam vide

De constructie van het pakhuis heeft 230 kolommen. De structuur van kolommen, stalen en houten balken en dubbele vloeren is zo stabiel dat er geen special stempel of stutwerk nodig was. De balkkoppen zullen gewoon in het zicht blijven, passend bij het industriële karakter van het pand. De verwijderde planken en balken worden gedeeltelijk hergebruikt voor de twee noodtrappenhuizen die aan weerszijden van het pand worden aangelegd.

Burgy Bouwbedrijf Restauratie en herbestemming Pakhuis Santos Rotterdam vide

Herstel van 40 laaddeuren en 62 vensterluiken

Angus is bezig met het herstellen van een laaddeur van Pakhuis Santos in Rotterdam. De 40 houten laaddeuren en 62 kleinere houten vensterluiken van het pakhuis zijn in vrij goede conditie. Hetzelfde geldt voor de houten kozijnen. In het pand is nooit gestookt en het tochtte er behoorlijk. Dat zijn gunstige condities om te zorgen dat houtrot minder kans krijgt. Destijds is voor het houtwerk een mooie ‘vette’ grenen gebruikt. In grenen (hout van de grove den) komt van nature hars voor. Als dit goed over het hout verdeeld is en het is niet te veel, dan maakt dit het hout beter bestand tegen weersinvloeden. 

Burgy Bouwbedrijf Restauratie Pakhuis Santos Laaddeuren en luiken

Op iedere verdieping van het vijf verdiepingen tellende gebouw wordt een werkplaats ingericht om de deuren en luiken ter plaatse te herstellen. De laaddeuren worden ontdaan van de stalen platen die er aan de buitenzijde op zijn aangebracht. Vervolgens worden de oude verflagen van de deuren en luiken geschuurd. In alle gevelopeningen worden raamkozijnen aangebracht. De laaddeuren en luiken zullen in de toekomst naar binnen toe opengedraaid open staan in de winkelruimtes van designwarenhuis stilwerk.

Burgy Bouwbedrijf Restauratie Pakhuis Santos Laaddeuren en luiken

Draagkracht vergroten

Omdat Pakhuis Santos er in zijn nieuwe leven als designwarenhuis stilwerk twee verdiepingen bij krijgt, moet de draagkracht van het pand vergroot worden. Daarvoor worden de ijzeren kolommen op de vierde en vijfde verdieping constructief verstevigd. Er zijn proeven gedaan hoe dit het beste kan. Gekozen is voor de variant waarbij een stalen profiel op de zuil wordt gelast op zo’n manier dat dit later zonder (al te veel) schade kan worden verwijderd, een reversibele ingreep zogezegd, die het meeste respect voor het monument heeft. Op de  vijfde verdieping worden er extra houten balken toegevoegd  om te zorgen voor voldoende draagkracht voor de optopping: de nieuwe 6e en 7e etage.

Burgy Bouwbedrijf Restauratie Pakhuis Santos Rotterdam

Stilwerk

Het familiebedrijf van Alexander Garbe bedacht het concept stilwerk, een platform voor interieurwinkels in het hogere segment, 25 jaar geleden en voerde het voor het eerst uit in Hamburg, in een historisch industrieel monument aan de Elbe, vlak naast de prachtige, eind 19de eeuwse visafslag en tegenover de drukke havens van Hamburg (de grootste van Duitsland en nummer 3 van Europa). Naast Hamburg heeft stilwerk locaties in Berlijn en Düsseldorf. Eind 2023 opent stilwerk Rotterdam de deuren in Pakhuis Santos.

Kasper, Vincent, Rob en Durk togen persoonlijk naar Hamburg om de contracten voor dit bijzondere project te ondertekenen met opdrachtgever Alexander Garbe en met het Nederlandse stilwerk-projectteam Willemijn Ritsema van Eck en Gerard Wervers. Tegelijk kregen Kaspar, Vincent, Rob en Durk  een goede indruk van het stilwerk-concept zoals dat in Hamburg in een industrieel monument is toegepast.

 

Burgy Bouwbedrijf Restauratie en herbestemming Pakhuis Santos Rotterdam Foto Graafland 1917

Koffie

Pakhuis Santos is gelegen op Katendrecht, vroeger berucht als zeemanskwartier en hoerenbuurt. Sinds het begin van deze eeuw is de gemeente Rotterdam bezig met de herontwikkeling van Katendrecht. In 2027 moet deze voltooid zijn. Katendrecht wordt in een rap tempo een van de hipste delen van de stad. Pakhuis Santos herinnert straks aan het havenverleden van dit deel van de stad.

Pakhuis Santos werd gebouwd in 1901-1902 en vernoemd naar de Braziliaanse havenstad Santos, waarvandaan koffie werd verscheept naar Rotterdam en hier werd opgeslagen. Het pakhuis is ontworpen door de architecten J.P. Stok Wzn. en J.J. Kanters in opdracht van de N.V. Blauwhoedenveem. De stijl is te omschrijven als sober eclectisch. In 1970 zijn de vier lierhuizen verwijderd en werd de daklijst doorgetrokken.

Burgy Bouwbedrijf Restauratie Herbestemming Pakhuis Santos Rotterdam

Ontwerp: Renner Hainke Wirth Zirn Architecten en WDJArchitecten

Architecten 

De architectenbureaus achter dit spectaculaire project zijn Renner Hainke Wirth Zirn Architekten uit Hamburg en WDJArchitecten uit Rotterdam. Bij de transformatie behoudt Pakhuis Santos zijn industriële uitstraling. De historische constructie van beton (op de lagere verdiepingen) en staal (op de hogere verdiepingen) blijft bijvoorbeeld geheel in het zicht en wordt ook niet geschilderd. Zo blijft het authentieke beeld helemaal behouden. Dit betekent dat alle nieuwe leidingen en de wijze waarop ze bevestigd zijn, ook zichtbaar blijven. Ook de benodigde versterking om de twee nieuwe verdiepingen op het dak, de zg. optopping, te dragen zal in het zicht blijven. In het werk zullen de vaklieden de nodige aandacht besteden aan een slimme uitvoering, zodat leidingen en constructie er fraai uit komen te zien.

Nieuwe indeling

Het pakhuis krijgt twee liften, twee nieuwe noodtrappenhuizen, een groot atrium met een prachtige trappartij. In de kelder komt een evenementenruimte. De begane grond wordt multifunctioneel. Op de eerste tot en met de vijfde verdieping is rond een grote vide de retail gesitueerd. Bovenop het gebouw worden rondom een enorm daklicht twee extra verdiepingen gebouwd voor een bar, vergaderruimtes en kantoren voor de winkeliers. In de zevende verdieping is plaats voor 16 shortstay-appartementen. De optopping wordt aan het zicht onttrokken door een spectaculaire, zwevende ‘kroon’ van geperforeerde aluminium gevelbeplating. De twee nieuwe verdiepingen liggen een stuk terug vanaf de historische gevel, waardoor een omloop ontstaat.

Nieuwsberichten over de restauratie van Pakhuis Santos:

Start Bouw nieuwe design-hotspot 'stilwerk Rotterdam' met wethouder Bas Kurvers en CEO stilwerk Alexander Garbe, november 2021

 

Burgy Bouwbedrijf Restauratie Herbestemming Pakhuis Santos Rotterdam

Ontwerp: Renner Hainke Wirth Zirn Architecten en WDJArchitecten